www.USNepalOnline.Com: Nepalese News Live from the capital of the world-New York City

Inside This:
यस भित्रका खुराकहरु:
संपादकीय Editorial
साताको कुराकानी Interview
साताको दोहोरी भाका
साताको अनुहार
साप्‍ताहिक झटारो
हाम्रो बोली
अन्‍रांष्‍ट्रीय खबरहरु
International News
Faces of the Week
न्‍यूयोर्कमा आगामी कायंक्रमहरु
Upcoming Events in NYC & USA
न्‍यूयोर्क शहरमा एक साँझ
An Evening Out in New York
न्‍यूयोर्कका नेपाली संघ-संस्‍थाहरु
Nepalese Orgs in NYC
न्‍यूयोर्कमा नेपाली ब्‍‍यावसायहरु
Nepalese Business in NYC
अमेरिकामा नेपाली संस्‍थाहरु
Nepalese Orgs in USA
अमेरिकामा नेपाली ब्‍‍यावसायहरु
Nepalese Business in USA
समकालिन साहित्य-रचना
Contemporary Writings
कविता Poetry
मनोरन्जन Entertainment
दोहोरी लोक भाकाहरु सुनौं
Nepalese Folk Music & Dance
पाठक प्रतिकृया Readers' Comments
Audio Archive/Video Archive
नेपालका आदिवासी-जनजातिहरु
Indigenous People of Nepal
प्रवासी नेपाली संस्थाह्‍रू
Nepali Diaspora Orgs
Nepali News Media
नेपाली पत्रपत्रिकाहरू
दैनिक Daily
साप्‍ताहिक Weekly
Monthly & Other Media
Nepali Online Portals
Nepali Radio / F.M. / TV

काठमाडौं उपत्यकाको अन्न देवतालाई सम्झिदा

काठमाडौं, July 27, 2008- नेपाल एक बहुजातीय, बहुभाषीय, बहुसांस्कृतिक राज्य हो । विश्वको मानचित्रमा सानो भए पनि संस्कृतिमा नेपाल धनी छ । विभिन्न जात, जाति र उनीहरुको आ-आफ्नै धर्म संस्कार विद्यमान छन् ।

परम्परा देखि चलिआईरहेको संस्कार र संस्कृति संरक्षण गर्नकै लागि ललितपुरमा बसोबास गर्ने नेवारहरु रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ जात्रा वर्षौदेखि मनाउँदै आईरहेका छन् । यो नेपालकै सबैभन्दा लामो जात्रा हो । यो जात्राले लिच्छवीकालदेखि निरन्तरता पाउँदै आएको हो ।

भोटोजात्रा र यसको सांस्कृतिक पक्ष

ललितपुरवासी यसलाई अन्नको देवता र लोकको कल्याण गर्ने देवता लोकेश्वर 'बुंगद्य' को रुपमा मान्दै आईरहेका छन् । लिच्छवीकालमा देशमा पानी नपरेर खडेरी र अनिकाल लाग्दा राजा नरेन्द्रदेवले तान्त्रिकहरुको सल्लाहानुसार तान्त्रिक बज्राचार्य र भरिया रन्थुचक्र ज्यापुको साथमा भारत आसामको कामाक्षबाट मच्छेन्द्रनाथलाई ल्याई ललितपुरमा राखेका थिए। । त्यसपछि देशमा वर्षा हुन थालेको र अन्न फल्न थाल्यो । त्यहाँदेखि मच्छेन्द्रनाथलाई वर्षा र अन्नको देवताको रुपमा पुकारिन थालेको हो ।

काठमाडौं उपत्यकावासीहरुमा मच्छेन्द्रनाथप्रति अपार श्रद्धा र सम्मान मौलाउन थाल्यो । यस श्रद्धा र सम्मानको कारण उनको प्रवेशसँगै जनमानसमा बिस्तार हुँदै आएको करुणावाद पनि हो । यही करुणावादको प्रतीकको रुपमा मच्छिन्द्रनाथलाई करुणामय भनेर पनि पुकारिन्छ । यसरी वर्षा र अन्नको देवी लोकको कल्याण गर्ने लोकेश्वर एवं जनतामा करुणावादको ज्ञान दिलाउने करुणामयको विभिन्न रुप नै मच्छिन्द्रनाथ हो।

मुलुककै लामो जात्राको रुपमा मनाइने रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रा ललितपुरको पुल्चोकबाट गाबहालमा ल्याई पुर्याउँदा, काठमाडौंवासीहरुले राजा नरेन्द्रदेवको सम्झनामा मनाइने जात्रा सुन्धारामा ल्याई पुर्याउँदा, भक्तपुरवासीहरुले रन्थुचक्र ज्यापुको सम्झनामा एवं लगनखेलमा रथ ल्याई पुर्याउँदा पाटनवासीहरुको जात्राको रुपमा र जावलाखेलमा ल्याई पुर्याउँदा सम्पूर्ण भक्तजनहरुको जात्राको रुपमा मनाइने गरिन्छ ।

मच्छिन्द्रनाथको जात्रालाई भोटोजात्रा पनि भनिन्छ। यो जात्राबारे अर्को किवदन्ती यस्तो छ- एकपटक नागरानीलाई रोग लागेछ । त्यो रोगलाई स्थानीय एक ज्यापुले निको बनाएछ । त्यसको खुशीमा नागराजाले उक्त ज्यापुलाई हिरामोती जडित भोटो उपहार दिएछ । केही समय पश्चात सो भोटो फुकालेर खेतमा काम गर्दा भोटो राक्षसले चोरेछ ।

त्यसपश्चात रातो मच्छिन्द्रनाथको जात्रामा राक्षसले उक्त हराएको भोटो लगाएर आएको समयमा उनीहरुको जम्काभेट हुँदा ज्यापुले सो भोटो आफ्नो भएको दाबी राक्षससँग गर्दा उनीहरुको विवाद भएछ । विवाद चर्केपछि राजाले सो भोटो मच्छिन्द्रनाथको जात्रामा कसको हो दावी गर्न आउनु भनेर त्यसपश्चात जावलाखेलमा भोटो देखाएर भोटोजात्रा मनाउने शुरु गरिएको भन्ने िकंवदन्ती छ । यसरी रातो मच्छिन्द्रनाथको रथलाई जावलाखेलमा पुर्याएको चौथो दिनमा पूर्व राजाहरुको समुपस्थितिमा भोटो देखाइने प्रचलन बन्न गयो ।

ललितपुरको जावलाखेलमा लिच्छवीकालदेखि देखाउँदै र मनाउँदै आएको भोटोजात्रा यस पाली साउन ११ गते मनाइयो। उक्त दिन काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिने सरकारी परम्परा कायम छ।
Photos: Mejan Pun Magar

-Samiata Byanjankar in Lalitpur

तपाईंको भनाइ लेखी छाड्‍न र अरुको भनाइ पढ्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्
Please add yours and view our readers' comments at: Guest Book page»