'म यहाँ छु किनकि म यहाँ हुन चाहन्छु'
बहुभाषिक शिक्षा: चुनौती, परिप्रेक्ष्य र सम्भावनाबारे अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन दिल्लीमा सम्पन्न

दिन १ : सोमबार ४ फब्रुअरी २००८

काठमाडौंबाट २ः४० मा उडेको शहारा जेट प्लेन एक घण्टा २० मिनटपछि डिल्लीमा आइपुग्यो। यस प्लेनमा डा. लभदेव अवस्थी, डा. डेभिड हफ, डा. टोभे स्कानुब-काङगास, रामबहादुर थापामगर, इना नुरमेला र म गरी छ जना थियौं। डिल्लीको अन्तर्राष्ट्रिय इन्द्रगान्धी एअरपोर्टमा जवाहरलाल विश्वविद्यालय, जाकिरहुसेन शिक्षा केन्द्रका विद्यार्थीहरूले बुकी सहित स्वागत गरेका थिए। यसपछि ती विद्यार्थीहरूले हाम्रो वसाइको लागि कुताब होटल र चिन्तन होटलमा व्यवस्था मिल्याएका रहेछन्, हामीलाई ती स्थानमा पुर्‍याएका थिए। डा. अवस्थी, रामबहादुर र मलाई चिन्तन होटलमा पुर्‍याए। यी स्थान लगभग एक घंटाको कार दूरामा रहेछन्। हामी नयाँ डिल्लीमा हुने चार दिने बहुभाषिक शिक्षा अधिवेशनमा भाग लिनका लागि आएका हौं। व्यवस्था राम्रो थियो।

दिन २: मंगलबार ५ फेब्रुअरी २००८

होटलमा विहानको खाजा खाएर ८:०० तिर कुटुब होटलतिर लाग्यौं। भारतको नयाँदिल्लीमा आजदेखि चार दिने बहुभाषिक शिक्षा: चुनौती, परिप्रेक्ष्य र सम्भावनाहरू (Multilingual Education: Challenges, Perspectives and Opportunities) बारे अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन प्रारम्भ भयो। उद्घाटन सत्रमा सुप्रशिद्ध शिक्षाशास्त्री पटनायकले मातृभाषामा आफ्नो लामो धारणा राख्नु भयो। यसपछिको सत्रमा भारतका प्राध्यापक अजितकुमार मोहन्तीले बहुभाषिक शिक्षा: धेरै टाडोको पुल हो र? र न्युजिल्याण्डका डा. टोभे स्कुटनाब-काङगासले आफ्नो किनोट भाषणमा बहुभाषिक शिक्षा र विश्व चुनौति: मुद्दा, पद्धति र सम्भावनाहरू शिर्षकमा आफ्नो धारणा राख्नु भयो।

यसपछि निम्न विषय र शिर्षकमा तीन वटा सत्र सम्पन्न भयो।

Session I: MLE in Diverse Settings: International Experiences (I)

§  Designing effective schooling in multilingual contexts : The strengths and limitations of bilingual 'models' - Carol Benson

§  Children's translanguaging in bilingual communities and schools: Theoretical Understandings for Application, to the Indian case - Ofelia Garcia

Session II: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (I)

§  MLE in Practice: the Indian Experience - Andhra Pradesh Team

§  MLE in Making: The Indian Experience - Mahendra Mishra, Odissa

Session III: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (II)

§  MLE in Nepal: Plan & Prospects - David Hough & Nepal Team

§  Putting MLE in Track: The experience in Bangladesh - Terry Durnnian

सत्र सञ्चालनको स्वरूप परम्परागत नै थियो। एक जनाले सत्रको अध्यक्षता गर्ने, कार्यपत्रहरू प्रस्तुत गर्ने र अन्तमा सहभागीहरूले प्रस्तुत कार्यपत्रहरू माथि बहस गर्ने। आजका कार्यपत्रहरू निकै राम्रा थिए। नेपाल, भारत, बाङ्लादेशले आआफ्ना अनुभव प्रस्तुत गरेका थिए। बेलुकी खानपिनपछि होटल फर्केका थियौं। आज पहिलो दिन थियो। विहान नाम लेख्नेक्रममा आयोजकले सहभागीहरूलाई कलात्मक झोला, कार्यतालिका पुस्तिका र कार्यक्रमका सिडि आदि उपलब्ध गराएको थियो। उद्घाटनसत्रमा बहुभाषिक शिक्षाको सम्वन्धमा भारतीय विद्वानहरूद्वारा व्यक्त विचारहरू निकै गहन थिए भने सहभागीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय तथा भारतीय अनुभव निकै महत्वपूर्ण रह्यो भयो टिप्पणी गरेका थिए। 

दिन ३: वुधबार ६ फेब्रुअरी २००८

हिजो दिनभरिको सांराशपछि आजको कार्यक्रम शुरु भयो। बहुभाषिक शिक्षा विचार र व्यवहार तथा फरक अभ्यासित संरचनाको बारेमा निकै गहन छलफल भएको थियो। यी छलफल विशेष गरी निम्न शिर्षक र विषयहरूमा केन्द्रित थियो।   

Session IV: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (II)

MLE for All: Reflections on National Curricular Framework, 2008 (India)

§  Krishna Kumar, Director, NCERT

§  Ramakant Agnihotri

Session V: MLE in Diverse Settings: International Experiences (II)

§  Empowering Indigenous Languages: What Can Be Learned From Native American Experiences? - Teresa McCarty

§  A Nice Marriage between Theory and Practice: Mediating Multilingualism in Tearcher Education in the University - Mere Kepa 

§  A Native Language Immersion Teacher Training Program in Canada - Andrea Bear Nicholas

§  The Ethnic Revival, Language and Education of the Sami, an Indigenous People, in Three Nordic Countries) Finland, Norway and Sweden) - Ulla Aikio-Puoskari

Session VI: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (IV)

§  Developing Curricula and Instructional Materials for MT-based Multilingual Education Programme: Resources for Supporting the Process - Susan Malone

§  Why Postcolonial Theory needs to be considered in  Bilingual Teacher Training in Peru: Doing Bilingual Education the Indigenous Way, moving form Transitional to Maintenance Models and beyond the Technical/Methodological Questions - Susanne Perez

Session VII: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (V)

§  MLE Plus: Culture to Classroom - Minati Panda & Ajit Mohanti 

§  Mother-Tongue based MLE in Multilingual Context: How strong Must It Be? - Dennis Malone

आज टेरेसा म्याक क्यार्टी अनुपस्थित थिए। उनी पटकपटकको प्लेन क्सानसिलले गर्दा आउन सक्नु भएको थिएन। आजको प्रस्तुतिमा विशेषगरी न्युजिल्याण्डका माउरी आदिवासीका मेरे केपा, कानाडाका अन्ड्रयु वियर निकोल्सन र फिन्ल्याण्डका सामी आदिवासीका उला आइको-पुस्कारीको प्रस्तुति निकै राम्रो माने। उनीहरू तिनै जना लोपोन्मुख आदिवासी समुदायका थिए र आदिवासीको शैक्षिक अवस्था र हकहितको बारेमा गहन प्रस्तुति गरेका थिए।

कार्यक्रमको अन्तमा साझपख भारतको ओरिन्ट लङम्यानद्वारा प्रकाशित डा. टोभे स्कुटनाब-काङगासको पुस्तक Linguistic Genocide नामक पुस्तक विमोचन भएको थियो। यसपछि विश्वविद्यालयको हलमा उडिया सांस्कृतिक नाच अवलोकन र जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयका उपकुलपतिद्वारा आयोजित रात्रीभोजमा सबै आयोजक तथा सहभागीहरू सरिक भए। यसक्रममा सहभागीहरूवीच विचार साटासाट भए।

दिन ४: विहिबार ७ फेब्रुअरी २००८

आज पनि अगिल्लो दिनको सारांशपछि कार्यक्रम शुरु भयो। विशेष गरी भाषिक मानव अधिकारका अग्रणी रबर्ट फिलिपसनले अंग्रेजी भाषाको हैकमवादी प्रवृतिवारे सविस्तार तथा प्रभावकारीढंगले आफ्ना धारणा प्रस्तुत गरे। यसै गरी अन्यहरूका प्रस्तुत पनि जीवन्त थियो। आजको कार्यक्रम निम्नानुसार रह्यो।

Session VIII: MLE: The Role of English & Other Challenges

§  The Tension between Linguistic Diversity and Dominant English - Robert Phillipson

§  The Caste system approach to multilingualism in Canada: Minority language children in French immersion - Shelley Taylor

§  Trends in Community and Heritage Language Education amidst National Policy Debates in the USA and the special case of Hindi and Urdu - Terrence Willey (with Rucheeta Kulkarni)

Session IX: MLE Ideology and Practice: Issues & Insights (VI)

§  Some implications of recent case-studies and evaluations of literacy and bi/multilingual educations in Africa - Kathleen Heugh

§  Privileging Indigenous Knowledge: Empowering MLE in Nepal - David Hough

Session X: (Parallel Sessions)

Session XI: (Parallel Sessions)

Session XII: (Interactive Video Conference)

§  Fundamental Psycholinguistic and Sociological Principles Underlying Educational Success for Linguistic Minority Students - Jim Cummins (from OISE, Toronto)

आज तेस्रो दिन थियो। तीनवटा शिर्षकमा समुह विभाजित भएर सहभागीहरूले आआफ्ना धारणा राखेका थिए। साँझपख जिम चुमिङले क्यानाडाबाटै विद्युतीय प्रविधिको माध्यमबाट हामीहरूलाई आफ्नो कार्यपत्र प्रस्तुत गरे र हामीले थप जिज्ञासा राखेकोमा चुमिङले गहन जोवाफ दिएका थिए। यस प्रविधिबाट कुराकानी भएको प्रत्यक्ष देखेको मेरो पहिलो घटना हो।    

दिन ५ : शुक्रबार ८ फेब्रुअरी

आज अधिवेशनको अन्तिम दिन थियो। प्रत्येक समुहले समुहगत प्रस्तुति गर्‍यो। सहभागीहरूले यस प्रस्तुतिमाथि निकै गहन अवधाराणाहरू प्रस्तुत गरे। अन्तमा अधिवेशनको सिफारिश प्रस्तुत भयो।

Session XIII: (Parallel Sessions)

Session XIV: (Group Presentations and Discussion)

§ Theme I  : MLE for Mother-Tongue-Only (Tribal and Minority) Children

§ Theme II: MLE for Children with Bilingual /Multilingual Competence at the point of  school entry

§ Theme III: MLE for Linguistically Diverse Classrooms

Session XV: General Session for finalization of recommendations

अन्तमा छोटो समापन समारोह सम्पन्न भयो। प्रमुख व्यक्तित्वहरूले आआफ्ना धारणा राखे। सबैले अधिवेशन सफल भएको महशुस गरे। यस अधिवेशनमा बहुभाषिक शिक्षाबारे विश्वभरिका अनुभव साटासाटा भएको थियो। धेरैले धेरै पाएको सुखद महशुस भएको थियो। आजै केही सहभागीहरू आआफ्ना देशतिर लागेका थिए। यस अधिवेशनमा नेपाल, भारत, बांगलादेश, श्रीलंका, वियतनाम, थाईल्यान्ड, क्यानाडा, डेन्मार्क, न्यूजिल्याण्ड, फिन्ल्यान्ड, पेरू, अमेरिका लगायतका १७ देशका १४८ जनाले भाग लिएका थिए ।

February 8, 2008, New Delhi, India

Amrit Yonjan-Tamang is a linguist, author of many books & now National Technical Advisor (NTA) in Multilingual Education Program, Inclusive Section, Department of Education, Ministry of Education and Sports, GON, Sanothimi, Bhaktapur, Nepal. Comments? Write him at: amrityonjan@yahoo.com

भाषाशास्‍त्री अमृत योञ्‍जन-तामाङको मातृभाषाबारे लेख नियमित प्रकाशित हुनेछ। हरेक साता शुक्रवार वहाँले लेख्‍नुहुने हाम्रो बोली पढ्‍न नभुल्‍नुहोला।

भाषाशास्‍त्री अमृत योञ्‍जन तामाङका पुराना लेखहरु Archive:
हाम्रो बोली-१: 'मातृभाषासगैको यात्रा-१: शिखरतिरको चढाई भर्खर सुरु'
हाम्रो बोली-२: ‘मातृभाषामा शिक्षा फड्‍को मानं सकिन्‍छ': नेपालमा बोलिने १४३ भाषामा पाठ्‍य सामाग्री तयार गर्न १०४ बर्ष लाग्ने छ
हाम्रो बोली-३: अन्तरिम संविधान २०६३ मा भाषिक व्यवस्था: आदिवासी जनजातिको आँखाबाट
हाम्रो बोली-४: मातृभाषा विकासको लागि विविध कार्यक्रम प्राप्तिको लागि कम्मर नकस्ने ?
हाम्रो बोली-५: संघीय व्यवस्थामा भाषाको राजनीति
हाम्रो बोली-६: भाषिक मानव अधिकारका संदभंहरु
हाम्रो बोली-७: 'आदिवासीको लागि भाषा, संस्कृति र भूमि संगसंगै आउँछ, भूमि गुम्यो भने सबै थोक गुम्छ'-शिक्षाविद् डा. मेरे केपा, न्युजिल्याण्ड
हाम्रो बोली-८: अमेरिकि मातृभाषी अन्तिम जीवित वक्ता पनि गए